Οι εκτελεσθέντες από τις Πέντε Εκκλησιές (Οσδίνα)

Του Μάριου Αναστασίου Μπίκα

3.  Οι  εκτελεσθέντες  από τις Πέντε Εκκλησιές  (Οσδίνα)

Β΄. μέρος   – Διαβάστε το Α΄ μέρος ΕΔΩ

1. Ο Γεώργιος Θεοδώρου  του Ιωάννη (1916 – 1943)

Γονείς : Ο Ιωάννης Θεοδώρου και η Δέσπω το γένος Κάτσιου.

Σύζυγος : Η  Μπαλαούρα Αλεξάνδρα από το χωριό Χλωμό.

Παιδιά : Η Αθηνά 

Αδέρφια του :  Ο Νικόλας, ο Θοδωρής,  η Πανάγιω, η Κατέρω, η Βασι-λική και η Ζωίτσα. 

Το Γεώργιο Θεοδώρου στο χωριό του, τις Πέντε Εκκλησιές, τον ονό-μαζαν Γεώργιο Λάμπρου, επειδή ο παππούς του από τον πατέρα του ονομαζόταν Λάμπρος. Τούτο, σύμφωνα με επιβεβαιωμένη μαρτυρία ζώντος (βλ.π.κ.), που ήταν συλληφθείς και παρών στην αίθουσα του Δημοτικού Σχολείου της Παραμυθιάς κατά την 19η Σεπτέμβρη 1943, στάθηκε αφορμή να εκτελεστεί.  Και εκτελέστηκε επειδή, όταν ο Γερμα-νός στρατιώτης  φώναξε τον  Γεωργίου  Λάμπρο, καταγόμενο από την Πλακωτή, ξάδελφο των δύο εκτελεσθέντων αδελφών Γεωργίου, εξήλθε ο Γεώργιος Λάμπρου από τις Πέντε Εκκλησιές.  Το λάθος αυτό, ίσως, συνέβη, λόγω ακουστικής ομοιότητας των ονοματεπωνύμων, αλλά και της  αγωνίας και της σύγχυσης που  επικρατούσε τη στιγμή εκείνη ανά-μεσα στους μελλοθανάτους. 

 (Πληροφορίες :  Σταύρος Σταυρόπουλος  και  Δονάτος Πασχάλης (δάσκαλος)

Προφορική  μαρτυρία 

–    Δονάτος Πασχάλης  (Οσδίνα) δάσκαλος   : 

Ο θείος μου ο Γιώργος Θεοδώρου, Γιώργο Λάμπρου τον έλεγαν στο χωριό, ήταν αγωγιάτης. Με το μουλάρι πήγαινε στην Παραμυθιά, αγόραζε λάδι και το μεταπουλούσε σε χωριά των Ιωαννίνων που εκείνη την εποχή  κατείχαν το ΕΑΜ  και το ΕΔΕΣ. 

Στις 18.09.1943, Σάββατο και παζάρι στην Παραμυθιά, είπε στον πατέρα μου : 

–  Τσάβο, θα πάω στην Παραμυθιά, για ν’ αγοράσω λάδι, δεν έρχεσαι παρέα;

Ο πατέρας, επειδή ήταν άνθρωπος του χωριού και όχι του παζαριού, αρνήθηκε. 

– Πήγαινε κι εσύ Τσιάβο, του είπε η μάνα,  ν’ αγοράσεις τίποτε για το παιδί, που θέλουμε να βαφτίσουμε.

Πήρε κι ο πατέρας το γομάρι και μαζί με το θείο έφθασαν στην Πα-ραμυθιά. Εκεί τους συνέλαβαν οι Γερμανοτσάμηδες. Τους έκαναν έλεγχο. ΄Ο,τι είχαν επάνω τους,  τους τα πήραν. Ο πατέρας μου είχε λίγα χρήματα σ’ ένα μαντίλι. Του τα πήραν όλα, αλλά μετά από λίγο του τα επέστρεψαν, ίσως, επειδή ήταν λίγα. Στη συνέχεια τους φυλά-κισαν στο Δημοτικό Σχολείο της Παραμυθιάς. Ο θείος ο Γιώργος για μια στιγμή είπε στον πατέρα : 

–  Τσιάβο, εμένα θα με χαλάσουν; 

Την άλλη μέρα μαζί με άλλους οκτώ τον εκτέλεσαν. Οι φυλακισμένοι στο Δημοτικό Σχολείο άκουσαν  τους πυροβολισμούς της εκτέλεσης.

Όταν έφεραν… την είδηση στο χωριό ότι ανάμεσα στους Εννέα που σκότωσαν  στην Παραμυθιά ήταν κι ο Τσιάβος Πασχάλης ο πατέ-ρας,  με το Γιώργο Λάμπρου το θείο, η μάνα με τη  βάβω μάνα της,  άρχισαν  το μοιρολόγι… 

 Την Παρασκευή, 24.09.1943, ο πατέρας επέστρεψε στο χωριό.  Τον είδαν η μάνα με τη βάβω  και δεν πίστευαν στα μάτια τους. Πού έχεις το Γιώργο, ω ρε Τσιάβο; Μαζί πήγατε στην Παραμυθιά, μόνος γύρισες;  του ’λεγαν στο μοιρολόγι…. 

Η ιστορία των Εννέα εκτελεσθέντων, αλλά και των δεκαπέντε που εκτελέστηκαν τον Αύγουστο του 1944  στη Μίχλα  είναι και ιστορία της οικογενείας  μου. Στην Παραμυθιά χάσαμε τον ένα θείο, το Γιώργο και στη Μίχλα τον άλλον, το Θοδωρή. Και οι δυο ήταν αδέρφια της μαυρομάνας μου  ».

4.  Οι εκτελεσθέντες  από την Τ. Κ. Πλακωτή :  

1.  Ο Γεωργίου Μάνθος  (1906 -1943) 

Γονείς :  Ο Θεόδωρος  και η  Χρυσή 

Σύζυγος  Η  Λαμπρινή το γένος Πέτση.

Παιδιά :  Η Αθηνά, ο Κώστας,  ο Προκόπης κι ο Μάνθος.  

Ο Μάνθος γεννήθηκε μετά την εκτέλεση του πατέρα του. 

( Πληροφορίες :

 Ιωάννης Αηδόνης γραμματέας της Κοινότητας Πλακωτής,  Γρηγόρης Αηδόνης  (Πλακωτή) και  το βιβλίο της Δήμητρας Αθανασίου – Μώκου « Η Πλακωτή και οι Πλακωτιώτες … »,   Πλακωτή 2010,  σελ.151

Η  Χριστίνα Γώγου Ληξίαρχος τη Δ.Ε. Παραμυθιάς του Δήμου Σουλίου : « Στο Αρχείο της  Τ.Κ. Πλακωτής ο Μάνθος Γεωργίου του Μάνθου και της Λαμπρινής, φέρεται γεννημένος την 23.08.1943, δηλαδή πριν από το θάνατο του πατέρα του. ».

                 Ο Γεωργίου Μάνθος (1906-1943) με τη σύζυγό του Λαμπρινή 
Φωτό (4)  : Από το βιβλίο της Δήμητρας Αθανασίου – Μώκου (ό.α), σελ. 151
Επιμέλεια Φωτό : Κωνσταντίνος Τάχιας, Πανεπιστήμιο Στουτγάρδης. 

2.  Γεωργίου Ευάγγελος (1912-1943)  

Γονείς : ο Θεόδωρος Γεωργίου και  η Χρυσή

Σύζυγος η Βασιλική  το γένος Μπούση

Παιδιά :   Ο Θύμιος και η Ανδρονίκη

Η Ανδρονίκη γεννήθηκε στις 10.12.1943, δηλαδή μετά την εκτέλεση του πατέρα της.

(Πληροφ.  :  α.  Από το βιβλίο της Δήμητρας Αθανασίου – Μώκου : (ό.α.), σελ.148

β.  Χριστίνα Γώγου (ό.α.)  και Γρηγόρης Αηδόνης .

Προφορική μαρτυρία :

–  Ο Προκόπης Γεωργίου, (Παραμυθιά), γιος του Μάνθου Γεωργίου 

« Όταν σκότωσαν οι Γερμανοί τον πατέρα μου το Μάνθο και τον αδερφό του, το Βαγγέλη (θείο μου)  μαζί με άλλα 7 άτομα, εγώ ήμουν δύο χρονών.

                             Ο Ευάγγελος Γεωργίου 1923 (;)-1943)                
Φωτό (5) :Από το βιβλίο της Δήμητρας Αθανασίου – Μώκου (ό.α.), σελ. 148.              
  Επιμέλεια Φωτό : Κωνσταντίνος Τάχιας, Πανεπιστήμιο Στουτγάρδης. 

Όπως μού έλεγε η μάνα μου, τους έπιασαν στην Τριόδα. Τους πήραν τα δυο τα μουλάρια και όλα τα χρήματα που είχαν μαζί τους. Με τα χρήματα ήθελαν  να αγοράσουν λάδι, για να το μεταπωλήσουν στα χωριά των Ιωαννίνων. Στην συνέχεια τους έκλεισαν στο Σχολείο της

Παραμυθιάς και την άλλη μέρα τους  σκότωσαν κάτω από το Δημο-τικό Σχολείο.  Αργότερα, πήγαν τους ξέθαψαν. Τα κόκαλά τους τα έβαλαν σε άσπρες σακουλοπάνες και τα πήγαν στη Μεγαλοεκκλησιά της Παραμυθιάς, όπου και βρίσκονται μέχρι σήμερα ».

3.   Ο  Πέτσης Ευάγγελος (1923 -1943) 

Γονείς : Ο Χρήστος Πέτσης και  η Αρετή, το γένος  Αναγνωστοπούλου από το Πολύδροσο (Βλαχώρι)

Ανύπαντρος  (εκτελέστηκε σε ηλικία 20 ετών) 

Αδέρφια του : Η Κωνστάντω, ο Γρηγόρης, ο Λάμπρος, ο Βασίλης, ο Κώστας,  η Δέσπω,  η Σταματία και ο Θωμάς. 

(Πληροφ. :   Από το βιβλίο της Δήμητρας Αθανασίου – Μώκου (ό.α.), σελ.282 – 283 )

Ο Πέτσης Ευάγγελος (1923-1943)     
      Φωτό (6) :Από το βιβλίο της Δήμητρας Αθανασίου – Μώκου (ό.α.), σελ. 283.          
 Επιμέλεια Φωτό : Κωνσταντίνος Τάχιας, Πανεπιστήμιο Στουτγάρδης. 

                          

4.  Ο Πέτσης Σταύρος (1915 – 1943) 

Γονείς  : Ο Θοδωρής Πέτσης και η Σταματία το γένος Σπύρου ή Κατή από τις Πέντε Εκκλησιές ( Οσδίνα ). 

Σύζυγος :  Η Πανάγιω το γένος Μπότζιου. 

Παιδιά : Βαγγελή, που γεννήθηκε μετά την εκτέλεση του πατέρα της.

Αδέρφια  του Σταύρου :   Φωτεινή,   Μαρία,  Γιαννούλα,   Βασιλική,  Γιώργος (Γάκης) και  Μάνθος, 

(Πληφορ. : Από το βιβλίο της  Δήμητρας Αθανασίου – Μώκου  (ό.α.), σελ.272 – 273

Προφορικές μαρτυρίες

–   Ο Πέτσης Γάκης (Ιωάννινα),  αδερφός του Πέτση  Σταύρου  : 

«  Στις 18.09.1943  έξι χωριανοί μου έφυγαν από την Πλακωτή με τα ζώα τους (μουλάρια κι άλογα) φορτωμένα με καλαμπόκι με σκοπό να παν στην Παραμυθιά,  να το αλλάξουν με λάδι από τους Τούρκους. Στη συνέχεια  το λάδι θα το  πουλούσαν στα χωριά των Ιωαννίνων. Στα Σιαμέτια τους έπιασαν Τούρκοι και  Γερμανοί.

Από  αρ. Ο Πέτσης Σταύρος (1918-1943) με τους γονείς του, Σταματία και Θεόδωρο Φωτό  (7) : Από το βιβλίο της Δήμητρας Αθανασίου – Μώκου (ό.α.) σελ. 272 Επιμέλεια Φωτό : Κωνσταντίνος Τάχιας, Πανεπιστήμιο Στουτγάρδης. 

Αφού τους πήραν τα ζώα με τα φορτία  και ό,τι άλλο είχαν μαζί τους,  τους έκλεισαν στο Δημοτικό Σχολείο της Παραμυθιάς.  Την άλλη μέρα από τους έξι χωριανούς μας,  εκτέλεσαν μόνο τους πέντε μαζί με άλλους τέσσερις. Ο έκτος, ο Γεωργίου Λάμπρος, από λάθος δεν εκτελέστηκε. Μετά από μια εβδομάδα επέστρεψε στο χωριό.  

Τους Εννέα (9) ενταφίασαν στο μέρος που τους εκτέλεσαν. Αργότερα οι χωριανοί μας πήγαν και τους ξέθαψαν … »

–   Ο Γρηγόριος Αηδόνης  (ό.α.) :  

«  Ο Σταυρόπουλος Δημήτριος, ο Πέτσης Ευάγγελος και ο Πέτσης Σταύρος πήγαιναν τακτικά  την εποχή της Κατοχής στα χωριά των Ιωαννίνων για να πουλήσουν λάδι. Κάθε φορά όμως  που πήγαιναν στα χωριά που κατείχε το ΕΑΜ, έπρεπε να πάρουν απ’ αυτό ειδική ομαδική γραπτή άδεια.  Σε κάποιο ταξίδι επιστροφής τους, όταν έφθασαν στη Τίρια, έσχισαν την άδεια τους, γιατί δεν την χρειάζονταν. Τους είδαν οι  Ιταλοί στρατιώτες. Μάζεψαν τα  κομ-μένα χαρτιά. Τα κόλλησαν ένα ένα  και τα παρέδωσαν στους Γερμα-νούς. Στη συνέχεια οι Γερμανοί, αφού σημείωσαν τα ονόματά τους,  τους εκτέλεσαν στις 19.09.1943  κάτω από το Δημοτικό Σχολείο της Παραμυθιάς με την κατηγορία ότι τροφοδοτούσαν με τρόφιμα  τους Αντάρτες ». 

                              Ο Δημήτριος Σταυρόπουλος (1893-1943)                  Φωτό  (8): Από το βιβλίο της Δήμητρας Αθανασίου – Μώκου (ό.α.) σελ.299.                  
Επιμέλεια Φωτό : Κωνσταντίνος Τάχιας, Πανεπιστήμιο Στουτγάρδης. 

5.  Ο Δημήτριος Σταυρόπουλος (1893-1943) 

Γονείς :  Ο Σταυρόπουλος Βασίλειος και η  Κατερίνα ( Τσουρίλα )

Σύζυγος  :  Η Φωτεινή Κάτσιου. 

Παιδιά :  Ο Δονάτος, η Ευανθία,  η Σταματία και ο Σταύρος. 

Προφορική μαρτυρία : 

–  Ο  Σταύρος Σταυρόπουλος, γιος  του  Δημητρίου  : 

« Πολλοί Πλακωτιώτες ήταν αγωγιάτες. Πήγαιναν στην Παραμυθιά με καλαμπόκι και το άλλαζαν με λάδι από τους Τούρκους. ΄Εδιναν περίπου μιάμιση οκά καλαμπόκι κι έπαιρναν μια οκά λάδι. ΄Υστερα το λάδι το πουλούσαν σε χωριά των Ιωαννίνων.  Όταν όμως πήγαι-ναν σε χωριά που τα είχε στον έλεγχο το ΕΑΜ,  έβγαζαν ειδική άδεια. 

Το Μάη του 1943 ο πατέρας μου μαζί με το Σταύρο Πέτση επέστρε-φαν από αγώι  στην Πλακωτή. Στο χωριό Βουτσαρά έσκισαν την άδεια του ΕΑΜ. Εκείνη τη στιγμή σταμάτησε ένα στρατιωτικό αμάξι. Κατέβηκαν Ιταλοί στρατιώτες και, βλέποντας τα σκισμένα  χαρτιά,  τα κόλλησαν ένα ένα. Ύστερα, αφού διάβασαν τα ονόματα, τούς έπιασαν,  τούς πήγαν στα Γιάννενα κι εκεί ώρες τούς ανάκριναν και  τούς έδερναν. Ο μπαρμπα-Σπύρος, αδερφός του πατέρα μου, είχε δυο Ιταλούς γνωστούς στη Ζίτσα. Τους έδωσε ένα εκατομμύριο δραχμές της εποχής εκείνης  και τους άφησαν ελεύθερους.   

Ο πατέρας μου στις 18.09.1943, μέρα Σάββατο, πήγαινε μαζί με άλλους χωριανούς στο παζάρι της Παραμυθιάς. Στα Σιαμέτια τους έπιασαν οι Γερμανοτσάμηδες.  Μετά από ανάκριση κατηγόρησαν πέντε από την Πλακωτή και τέσσερις από τα διπλανά χωριά ότι έρχονταν στην Παραμυθιά για να αγοράσουν τρόφιμα για τους  Αντάρτες. Όταν την άλλη μέρα ο πατέρας μου άκουσε στην αίθουσα του Σχολείου, ανάμεσα στα ονόματα των εννιά,   το όνομά του,  φώ-ναξε  κάποιον Αναγνωστόπουλο από το Βλαχώρι, αδερφό του γιατρού,  που είχε πνιγεί στο Ιόνιο :  

  • Πάρε αυτό το  πορτοφόλι, του ’πε,  και δώσ’  το στο παιδί μου το Σταύρο. 

Ο Αναγνωστόπουλος, επειδή φοβήθηκε, δεν το πήρε. Αμέσως μετά, αφού  τους  έβγαλαν από την αίθουσα, τους κατέβασαν κάτω από το Δημοτικό Σχολείο. Εκεί τους έβαλαν όρθιους   στη γραμμή.   Άρχισαν 

με το πολυβόλο να ρίχνουν εναντίον τους. Καθέναν που χτυπούσαν οι σφαίρες, έπεφτε νεκρός. Όταν έφθασαν και  στον πατέρα μου, δίπλα του στεκόταν  ο  Μάνθος Γεωργίου, το πολυβόλο έπαθε εμπλοκή. Εκείνη τη στιγμή, ενώ μπορούσαν να φύγουν, δεν έφυγαν.

Από τα αριστερά :  Ο Σταύρος Σταυρόπουλος, η σύζυγός του Αθηνά, η Ελένη κι  ο Γρηγόρης Αηδόνης, η  μάνα της Αθηνάς, (η  Νικόλα Πέτσαινα)  και η Φωτεινή Στάθη.
Από τα αριστερά  τα παιδιά : Η Χρυσούλα Σταυροπούλου, η Φρειδερίκη Αηδόνη με τον  Ανδρέα Αηδόνη και ο Τάκης Σταυρόπουλος. » 
Φωτό  (9) :  Από  το βιβλίο της Δήμητρας Αθανασίου – Μώκου (ό.α.) σελ. 300.  
Επιμέλεια Φωτό : Κωνσταντίνος Τάχιας, Πανεπιστήμιο Στουτγάρδης. 

 

΄Εμειναν εκεί όρθιοι μέχρι που έφτιαξαν το πολυβόλο…

Το Γιώργο Λάμπρου από την Οσδίνα  τον εκτέλεσαν από λάθος. Στη θέση του είχαν να εκτελέσουν τον Λάμπρο Γεωργίου από την Πλακωτή.  

Εμείς μετά από χρόνια πήγαμε στην Παραμυθιά και τους ξεθάψαμε. Τον Μάνθο Γεωργίου τον αναγνώρισαν οι δικοί του, επειδή είχε χρυσά δόντια.  Εγώ τον πατέρα μου από το ένα μπροστινό μεγάλο σχιστό δόντι, αλλά και από  το πορτοφόλι του που είχε μέσα μια δικιά του φωτογραφία και πολλά  χαρτιά. Χρήματα δεν υπήρχαν. Μόλις όμως έπιασα τα χαρτιά και τη φωτογραφία, έγιναν αμέσως σκόνη. Το πορτοφόλι του, επειδή ήταν από  δέρμα, διατηρούνταν σε καλύτερη κατάσταση. 

Στη συνέχεια αγοράσαμε ένα άσπρο ύφασμα.  Το πήγαμε σ’ ένα ράφτη της Παραμυθιάς και, αφού   μας έραψε δυο μεγάλες σακούλες, βάλαμε μέσα όλα τα κόκαλα. ΄Υστερα τα πήγαμε στη Μεγαλοκκλησιά (Παναγία) ».

Το άνοιγμα του τάφου –  ο ενταφιασμός 

Τον  τάφο των Εννέα εκτελεσθέντων Επαρχιωτών, μετά από διαταγή του Γερμανού υπεύθυνου της Παραμυθιάς,  τον άνοιξαν οι έξι Βελλιανίτες,  που στις 12.09.1943 είχαν συλληφθεί από  Γερμανούς στρατιώτες στον Κορύλα της Βέλλιανης και στις 19 του ιδίου μηνός κρατούνταν αιχμά-λωτοι στο Δημοτικό Σχολείο (Βούλγαρη) της Παραμυθιάς. Στη συνέχεια ενταφίασαν τα τρυπημένα από τις σφαίρες πτώματά τους.  Άλλες πληρο-φορίες αναφέρουν ότι τον τάφο τον άνοιξαν οι ίδιοι οι μελλοθάνατοι. Αν οι πληροφορίες αυτές ευσταθούν; τότε ποιος τους ενταφίασε; 

(Βλ. Εφημερίδα Θεσπρωτική :  αριθμ. Φύλλου 11994, ημερομηνίας 15-16 /02.2014

   Το μνημείο πεσόντων της Τ. Κ. Πλακωτής του Δήμου Σουλίου

Στη μαρμάρινη λευκή ορθογώνια πλάκα του διακρίνονται (όχι καθαρά) τα ονοματεπώ-νυμα και η ηλικία   όλων όσων έπεσαν  από την Τ.Κ. Πλακωτής κατά  διάρκεια της Κα-τοχής. Ανάμεσά τους είναι και  οι εκτελεσθέντες  την 19ην Σεπτέμβρη του 1943.

Το μνημείο  ανεγέρθηκε στη θέση  Παναγιά το 1999 με ενέργειες του προέδρου της Κοινότητας Πλακωτής Δημοσθένη  Πέτση, καθηγητή μαθηματικών και δαπάνες  του Ταμείου ΣΑΤΑ

Φιλοτέχνησε  ο γλύπτης  Κωνσταντίνος Τσίτος  (Ηγουμενίτσα)

Φωτό  (10) :  Παναγιώτας Κολιούση – Νικολάου (νηπιαγωγού) 

Πληροφορίες :  α.  Παναγιώτα Κολιούση – Νικολάου (νηπιαγωγός) 

                           β.  Ιωάννης Αηδόνης ( Γραμματέας Πλακωτής) 

Προφορική μαρτυρία 

–   Ο Κωνσταντίνος Τσίτος  (γλύπτης και ζωγράφος) : 

«  … Στη  μορφή που εικονίζεται στο πάνω μέρος του μνημείου, διακρίνεται η κεφαλή κοριτσιού και δεξιά της  περιστέρι.  Η κεφαλή συμβολίζει τον πρώτο νεκρό της Πλακωτής κατά την Κατοχή.  Και ο πρώτος αυτός νεκρός ήταν ένα μικρό κορίτσι. Το περιστέρι, όπως όλοι γνωρίζουν, συμβολίζει την ειρήνη ».  

–  Ο Γρηγ. Αηδόνης  αφηγείται για τον  πρώτο νεκρό της Πλακωτής :

«  Με την κήρυξη του πολέμου στις 28 Οκτωβρίου 1940, οι Ιταλοί βομβάρδισαν την Πλακωτή. Εμείς, όταν είδαμε τα αεροπλάνα, νομί-σαμε ότι ήταν δικά μας. Σαν όμως άρχισαν να μας βομβαρδίζουν, τρέξαμε να σωθούμε  στο Δημοτικό σχολείο. Εκείνη την ώρα η γυναίκα του αδελφού μου, παίρνοντας αγκαλιά τη μικρή της Αθηνά, κατευθύνθηκε προς το σπίτι της. Ακριβώς τη στιγμή  που άνοιξε την πόρτα, έπεσε πιο πάνω μια βόμβα, σκοτώνοντας ένα γαϊδούρι και  ξεκόβοντας πολλές πέτρες. Μια από τις πέτρες αυτές  χτύπησε στο κεφάλι την Αθηνά. Η Αθηνά ήταν τότε τριών χρονών. Τραυματίστηκε θανάσιμα. Οι γονείς της την μετέφεραν αμέσως στο αεροδρόμιο της Βέλλιανης. Εκεί ήταν στρατιωτικοί γιατροί. ΄Ωσπου όμως να φτάσουν,  ξεψύχησε. 

Η  Αθηνά ήταν  για το χωριό μας ο πρώτος νεκρός του Ελληνοϊτα-λικού πολέμου. … »

Οι  Πέντε ηρωίδες  χήρες των εκτελεσθέντων Επαρχιωτών 

Από τους οκτώ άντρες που εκτελέσθηκαν στις 19.09.1943, οι πέντε άφησαν πίσω τους  ηρωίδες χήρες και μικρά παιδιά. Οι ηρωίδες αυτές μέσα από το βαρύ χαμό των ανδρών τους βρήκαν την παρηγοριά, το κουράγιο και τη δύναμη  να αντιμετωπίσουν όλες τις αντιξοότητες και δυσκολίες του τότε πολέμου, αλλά και του άλλου που ήρθε σα συνέχεια.  Πάλεψαν όχι μόνο με τα δεινά των πολέμων, αλλά και της ειρήνης.  Έζησαν σχεδόν όλες μέχρι το τέλος της ζωής τους εν χηρεία. Τα μαύρα από το κορμί τους δεν τα έβγαλαν. Ανάθρεψαν τα παιδιά τους μέσα στην ηπειρωτική παράδοση, αναδεικνύοντάς τα σε άξιους της κοινωνίας πολίτες. Δύο από τις Πέντε ηρωίδες ήταν έγκυες, όταν εκτέλεσαν τους άντρες τους.  Άντεξαν τη μεγάλη συμφορά του χαμού τους.  Το αγόρι   που γεννήθηκε από την ηρωίδα χήρα του Μάνθου Γεωργίου,  σύμφωνα με την ηπειρωτική συνήθεια, ο νουνός του το ονόμασε  Μάνθο, όνομα που είχε κι ο αδικοχαμένος πατέρας του. Το κορίτσι που γέννησε η δεύτερη ηρωίδα, η χήρα του Ευάγγελου Γεωργίου, αδελφού του Μάν-θου, τού έδωσαν το όνομα Ανδρονίκη, που σημαίνει τη νίκη των ανδρών,  των  ενδόξων ηρώων … 

Οι  Πέντε ηρωίδες χήρες

  1. Η Λαμπρινή Πέτση, χήρα του Μάνθου Γεωργίου. 
  2. Η Βασιλική Μπούση,  χήρα  του Ευάγγελου Γεωργίου.
  3. Η Πανάγιω Μπότζιου, χήρα του Σταύρου Πέτση.
  4. Η Φωτεινή Κάτσιου, χήρα του Δημητρίου Σταυρόπουλου. 
  5. Η Αλεξάνδρα  Μπαλαούρα χήρα του Γεωργίου Θεοδώρου.

Συλληφθέντες  κατά τη 18η Σεπτέμβρη 1943 που επέζησαν και επέ-στρεψαν στα χωρια τους : 

Από το Πόποβο :  

1)  Η Γιάννη Ζορκάδαινα (σύζυγος του Γιάννη Ζορκάδαινα)

2)  Η Γάκη Σούφαινα ( σύζυγος  του Γάκη Σούφη)

(πληροφορίες : Ο Νικόλαος Κούρτης (σύβοτα) και η Ανθούλα Ντάνη (Ηγουμενίτσα)

Από την Ελαταριά (Λαμπανίτσα) : 

1)  Η Παρασκευή  Σωτ. Γεωργίου,  σύζυγος του Γιάννη Μώκου 

2)  Η Σταματία Μώκου, κόρη του Γιάννη Μώκου  

3)  Η  Όλγα  Γεωργίου Μώκου, σύζυγος του Χαράλαμπου Γιάκη 

4)  Η  Πανάγιω Νικολάου. Δήμου,  σύζυγος του Χαρίση Μώκου 

5)  Η Κρυστάλλω, κόρη του  Θαν. Νάσιη, παντρεύτηκε στην Πέρδικα 

6)  Η Γκέλω Τζώρτζη, σύζυγος του Πέτρου Μώκου

           (Πληροφορίες :  Σταματία Μώκου – Χαλιάσου) 

Από τις Πέντε Εκκλησιές (Οσδίνα) 

1)   Ο Πασχάλης Σταύρος 

  1. Ο Αθανασίου Αντώνης  

(Πληροφ. : Ηλίας Κωστούλας (Ιωάννινα) και Δονάτος Πασχάλης  (Π. Εκκλησ.) 

Από την Πλακωτή : 

  1. Ο Γεώργιος Σταυρόπουλος του Ευθυμίου. Ανιψιός του εκτελε-σθέντος Δημητρίου Σταυρόπουλου.  
             Ο Παπαναστάσης (Στάθης) με  την πρεσβυτέρα του Φωτεινή Αηδόνη
 Η Φωτεινή ήταν ανάμεσα στους 60 συλληφθέντες κατά τη 18ην Σεπτεμβρίου του 1943. Την επομένη μέρα, Κυριακή μαζί με άλλες την άφησαν ελεύθερη.
Φωτό (11) : Από το βιβλίο της Δήμητρας Αθανασίου – Μώκου (ό.α.), σελ. 286. 

  1. Η  Φωτεινή Αηδόνη, το γένος του Γιάννη Αηδόνη και πρεσβυτέρα του Παπαναστάση (Στάθη). 
  2. Ο Λάμπρος Γεωργίου του Σταύρου. Ο Λάμπρος δεν εκτελέ-στηκε, επειδή, όταν φώναξαν το όνομά του, βγήκε έξω αντί αυτού ο Γεώργιος Λάμπρου από τις Πέντε Εκκλησιές. 
  3. Η Πανάγιω Στάθη,  σύζυγος του Νικολάου  Πέτση. 
  4. Η  Βασίλω Κάτσιου, σύζυγος του Νικολάου Κάτσιου
  5. Ο  Χρήστος Νικολάου του  Σταύρου.
  6. Ο Ηλίας Κωστούλας του Νικολάου ».

(Πληροφορίες :  Γρηγόρης Αηδόνης και Σταύρος Σταυρόπουλος)

                    Η Σοφία Τζώρτζη,  σύζυγος του Χαρίση Γιάκη.              
       Φωτό (12)  :  Από το Αρχείο του Μιχάλη Κάλλη Νεράιδα (Μενίνα)

Από την Πετροβίτσα :  

  1. Η Σταματία Πανταζή, σύζυγος του Γεωργίου Κάλλη.
  2. Η Σοφία Τζώρτζη, σύζυγος του Χαρίση Γιάκη. 
  3. Η Πανάγιω Κάτσιου, σύζυγος του Παπαγιάννη Ζώη. 

Προφορική μαρτυρία 

–   Ο Μιχάλης Κάλλης  Νεράιδα (Μενίνα)

«  Στις 18.09.1943, Σάββατο πρωί,  πολλές γυναίκες ξεκίνησαν από την Πετροβίτσα για να παν στο παζάρι της Παραμυθιάς να ψωνίσουν για τα σπίτια τους. Στα Σιαμέτια τις έπιασαν οι Γερμανοτσάμηδες. Τις έκλεισαν στο Δημοτικό Σχολείο και  μετά από μια ή δυο μέρες μπήκε στην αίθουσα που τις είχαν κλεισμένες ένας Ιταλός στρατιώτης και φώναξε στα ιταλικά : 

                  Η Παναγιώτα Κάτσιου, σύζυγος του Ζώη Παπαγιάννη     
              Φωτό (13)  :  Από το Αρχείο του Μιχάλη Κάλλη Νεράιδα (Μενίνα)

Όποια γυναίκα έχει στο σπίτι της  μωρό να φύγει. 

–   Πίκολο, πίκολο φώναξαν τρεις, οι οποίες αμέσως αναχώρησαν για το σπίτι τους.

(Συνεχίζεται α. Με προφορικές μαρτυρίες ζώντων,  που συνελήφθησαν από τους Γερμανούς στις 18.09.1943 και απελευθερώθηκαν στις 24.09.1943. Και  β. Με πολλές γραπτές μαρτυρίες ).

Για να μην χάνετε τις σημαντικότερες ειδήσεις, καθημερινά θα σας στέλνουμε στο email σας τις αναρτήσεις της ημέρας. Σας ευχαριστούμε που μας εμπιστεύεστε για την ενημέρωση σας!
Holler Box
Αρέσει σε %d bloggers: