Η μείωση της βλάβης από τον καπνό έχει μεν αποκτήσει δυναμική, αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει πολλά εμπόδια

«Μείωση της βλάβης από τον καπνό: Εδώ για τα καλά» ήταν το θέμα του φετινού Παγκόσμιου Φόρουμ για τη Νικοτίνη (GFN), το οποίο πραγματοποιήθηκε στη Βαρσοβία 16–18 Ιουνίου 2022. Περίπου 50 ομιλητές και συμμετέχοντες συζήτησαν τα ζητήματα που θα καθορίσουν το μέλλον των ασφαλέστερων τρόπων χρήσης νικοτίνης και τη μείωση της βλάβης από τον καπνό (THR). Της συνάντησης προηγήθηκε μια ημέρα δορυφορικών εκδηλώσεων και παρουσίασε για άλλη μια φορά το Διεθνές Συμπόσιο για την Τεχνολογία Νικοτίνης, το οποίο υπογράμμισε τις τελευταίες τεχνολογικές εξελίξεις στο ταχέως μεταβαλλόμενο τοπίο παροχής νικοτίνης.

Διακόσια χρόνια μετά την κυκλοφορία της πρώτης μάρκας snus στη Σουηδία και σχεδόν 20 χρόνια αφότου ο Κινέζος φαρμακοποιός Hon Lik επινόησε το σύγχρονο ηλεκτρονικό τσιγάρο, η THR συνεχίζει να αντιμετωπίζει προκλήσεις.

Ενώ η THR σημειώνει μεγάλη πρόοδο σε χώρες υψηλού εισοδήματος, οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος (LMICs), όπου ζει περίπου το 80 τοις εκατό των παγκόσμιων χρηστών καπνού, είναι ως επί το πλείστον αποκλεισμένες.

Στην Ινδία, για παράδειγμα, όπου οι καπνιστές τσιγάρων bidi (λεπτό τσιγάρο ή μίνι πούρο  γεμάτο με νιφάδες καπνού και συνήθως τυλιγμένο σε ένα φύλλο τέντου δεμένο με κορδόνι ή κόλλα στο ένα άκρο) και οι καταναλωτές επικίνδυνων καπνών που χρησιμοποιούνται από το στόμα όπως η gutka (ένα παρασκεύασμα καπνού για μάσηση)  αντιπροσωπεύουν το 85% έως 90% των χρηστών καπνού, ενώ τα πακέτα bidi δεν φέρουν καν προειδοποιήσεις για την υγεία.

Παρόλο που η gutka είναι επίσημα απαγορευμένη, η απαγόρευση δεν επιβάλλεται. Αντίθετα, οι υγειονομικές αρχές επικεντρώνονται στις βλάβες του ατμίσματος. Αν και τα προϊόντα ατμίσματος είναι απαγορευμένα στη χώρα, είναι άμεσα διαθέσιμα στη μαύρη αγορά.

Η Ταϊλάνδη νομιμοποίησε την καλλιέργεια και την κατανάλωση σε τρόφιμα και ποτά από κάνναβη στις αρχές Ιουνίου, αλλά συνεχίζει να απαγορεύει το άτμισμα υπό αυστηρές κυρώσεις. Οι ατμιστές κινδυνεύουν με ποινή φυλάκισης έως και 10 έτη.

Μια μελέτη παρατήρησης σε νοσοκομεία της Νότιας Αφρικής όχι μόνο έδειξε ότι οι εσωτερικοί ασθενείς είχαν παντελή άγνοια για τη θεραπεία αντικατάστασης νικοτίνης (NRT), αλλά επίσης ότι οι γιατροί σε LMICs συχνά δεν είναι εκπαιδευμένοι να εξηγούν στους ασθενείς πώς να χρησιμοποιούν NRT. Έρευνα που συγκρίνει το THR στη Ρωσία, την Κίνα, την Ινδονησία και την Ινδία διαπίστωσε ότι από τη στιγμή που οι καπνιστές κατανοήσουν ότι τα καύσιμα τσιγάρα είναι επιβλαβή, η βασική πρόκληση είναι η αλλαγή συμπεριφοράς. Στη Ρωσία και την Κίνα, οι καταναλωτές γνωρίζουν γενικά τα προϊόντα μειωμένου κινδύνου (RRP), ενώ στην Ινδία και την Ινδονησία, η νικοτίνη θεωρείται το πιο επιβλαβές συστατικό και λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν ότι υπάρχουν τα RRP.

Ανεξέλεγκτη επιρροή

Τα περισσότερα LMIC έχουν επικυρώσει τη Σύμβαση Πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον έλεγχο του καπνού (FCTC), η οποία έχει μια αμυδρή άποψη για το άτμισμα. Αυτή η θέση υποστηρίζεται από έναν από τους μεγαλύτερους χορηγούς του, τον δισεκατομμυριούχο και πρώην δήμαρχο της Νέας Υόρκης Michael Bloomberg. Στην κεντρική του παρουσίαση, ο δημοσιογράφος Marc Gunther έδειξε ότι η φιλανθρωπία είναι ένας ειδικός φόρος εξουσίας που απαιτεί εξονυχιστικό έλεγχο.

Διοχετεύοντας εκατομμύρια δολάρια σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς και ομάδες κατά του ατμίσματος σε όλο τον κόσμο, ενώ παράλληλα χρηματοδοτώντας πανεπιστημιακούς ερευνητές, μια πρωτοβουλία μέσων ενημέρωσης και μια μη κερδοσκοπική εταιρεία συμβούλων υγείας μέσω του ιδρύματος Bloomberg Philanthropies δημιούργησε μια αποτελεσματική παγκόσμια εκστρατεία κατά του ατμίσματος που δεν καθοδηγείται από την επιστήμη, σύμφωνα με τον Gunther.

Για παράδειγμα, η Union, μια μη κυβερνητική οργάνωση που υποστηρίζεται από το Bloomberg, με έδρα το Παρίσι, δημοσίευσε πρόσφατα ένα έγγραφο που ζητούσε την απαγόρευση όλων των ηλεκτρονικών τσιγάρων στα LMIC.

Το μεγαλύτερο πλήγμα, είπε ο Gunther, επέφερε η σχέση μεταξύ του Bloomberg και του ΠΟΥ, τον οποίο οργανισμό ο δισεκατομμυριούχος χρηματοδότησε γενναιόδωρα με πολλά εκατομμύρια δολάρια για διάφορα έργα, συμπεριλαμβανομένων 5 εκατομμυρίων δολαρίων για το έργο του για την καταπολέμηση του καπνού το 2019.

Ενώ κάποιες χώρες απαγορεύουν οριστικά τα RRP, τα προϊόντα αυτά αντιμετωπίζουν συχνά απαγόρευση λόγω ύπουλων τακτικών. Αυτόν τον μήνα, η Γερμανία άρχισε να εφαρμόζει φόρο στα ηλεκτρονικά τσιγάρα, ο οποίος ξεπέρασε  τον προηγουμένως εφαρμοζόμενο φόρο αξίας. Με τα υγρά αναπλήρωσης να φορολογούνται πλέον κατ’ όγκο, η τιμή τους έχει σχεδόν διπλασιαστεί, γεγονός που εμποδίζει τους καπνιστές να κάνουν τη μετάβαση, καθώς δίνει την εντύπωση ότι εφόσον ένα προϊόν φορολογείται τόσο υψηλά πρέπει να είναι εξίσου επιβλαβές με τα εύφλεκτα τσιγάρα.

Στις Η.Π.Α., ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων επιλέγει τους νικητές και τους ηττημένους μέσω της διαδικασίας αδειοδότησης προϊόντων καπνού, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τους καταναλωτές. Η απαίτηση του οργανισμού για ολοκληρωμένη επιστημονική τεκμηρίωση της συμβολής ενός προϊόντος στην προστασία της δημόσιας υγείας αντιπροσωπεύει ένα εμπόδιο που μπορούν να διαχειριστούν μόνο οι μεγαλύτερες και πιο πλουσιοπάροχα χρηματοδοτούμενες εταιρείες εμπορίας νικοτίνης.

Τα απαγορευτικά στοιχεία που κάνουν τα ατμιστικά προϊόντα ελκυστικά στους καπνιστές, όπως οι γεύσεις χωρίς καπνό, είναι επίσης ένα είδος ύπουλης απαγόρευσης που δεν έχει καμία επίδραση στη συνολική επικράτηση του καπνίσματος ή του ατμίσματος.

Οι πολιτείες των Η.Π.Α. που απαγορεύουν τις αρωματικές γεύσεις χάνουν τα φορολογικά έσοδα και τα χρήματα του Master Settlement Agreement, ενώ ο αριθμός των καπνιστών παραμένει ίδιος και οι ατμιστές αγοράζουν τα προϊόντα τους σε γειτονικές πολιτείες. Η απαγόρευση με υπονόμευση, συμφώνησαν οι συμμετέχοντες στη συζήτηση, καταπνίγει την καινοτομία και, δεδομένης της διάκρισης σε βάρος των προϊόντων ατμίσματος σε σύγκριση με τα καύσιμα τσιγάρα, μπορεί να είναι δυνητικά παράνομη από την άποψη του εμπορικού δικαίου.

Η ακαδημαϊκή ελευθερία υπό απειλή

Η παραπληροφόρηση σχετικά με τα RRP και το ερώτημα ποιος μπορεί να αποδειχτεί άξιος εμπιστοσύνης παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα για τη μείωση της βλάβης από τον καπνό.

Ενώ η εμπιστοσύνη στην επιστήμη έχει γενικά αυξηθεί μέσω του Covid-19, αμέτρητες λανθασμένες μελέτες για τα λιγότερο επικίνδυνα προϊόντα νικοτίνης συνεχίζουν να κυκλοφορούν, συμβάλλοντας σε εσφαλμένες αντιλήψεις μεταξύ των καταναλωτών.

Η μηχανή αναζήτησης της Google κατατάσσει τις μελέτες με βάση τη δημοτικότητα και όχι την ποιότητα, επομένως ακόμη και δύο χρόνια μετά τις πνευμονοπάθειες  που σχετίστηκαν με το ηλεκτρονικό τσιγάρο ή το άτμισμα (EVALI), οι μελέτες που αποδίδουν την έξαρση των κρουσμάτων στο άτμισμα νικοτίνης και όχι σε παράνομα προϊόντα THC εξακολουθούν να εμφανίζονται σε εξέχουσα θέση στα αποτελέσματα αναζήτησης. Αλλά ακόμη και οι επαγγελματίες της έρευνας ενδιαφέρονται συχνά μόνο για τον τίτλο, την περίληψη και το συμπέρασμα μιας μελέτης και έτσι αποτυγχάνουν να εντοπίσουν λανθασμένες μεθοδολογίες.

Ένα πρόσφατο παράδειγμα παραπληροφόρησης είναι ο ισχυρισμός από διάφορες μελέτες για εκπομπές αερίων ότι το αεροζόλ των προϊόντων ατμού είναι μολυσμένο με βαρέα μέταλλα. Παρέχοντας μια συνοπτική εξήγηση των συστατικών των υγρών αναπλήρωσης και των πολύπλοκων χημικών διεργασιών που λαμβάνουν χώρα σε μια συσκευή κατά τη διάρκεια του ατμίσματος, ο Miroslaw Dworniczak, Πολωνός χημικός και συγγραφέας, διέψευσε αυτή την υπόθεση, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι παρά την παρουσία ορισμένων δυνητικά επικίνδυνων ενώσεων, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα ήταν πολύ λιγότερο επικίνδυνα από τα κανονικά τσιγάρα. Ο Μεξικανός φυσικός Roberto Sussman, ο οποίος εξέτασε 12 μελέτες σχετικά με μέταλλα στις εκπομπές από τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, διαπίστωσε ότι όλες ήταν μεθοδολογικά ελαττωματικές.

Έχοντας γίνει ιδεολογική και όχι βασισμένη σε στοιχεία, η συζήτηση για την υγεία σχετικά με το άτμισμα είναι γεμάτη αντιφάσεις. Ο Mark Tyndall, ειδικός σε μολυσματικές ασθένειες από τον Καναδά, συνέκρινε την εμπειρία του από την εργασία με τον HIV με την εμπειρία στο άτμισμα. Χρειάστηκαν 40 χρόνια για να σταματήσει η συσχέτισή του HIV με το φόβο, την ενοχή και το στίγμα – ζητήματα που αντιμετωπίζουν και οι καπνιστές και οι ατμιστές. Η ιατρική θεραπεία του AIDS ήταν η μεγαλύτερη ανακάλυψη – το άτμισμα, ισχυρίστηκε, θα μπορούσε να είναι ένα εξίσου αποτελεσματικό όπλο για τη θεραπεία του καπνίσματος.

Το στίγμα είναι επίσης παρόν και στον ακαδημαϊκό κόσμο και ξεπερνά κατά πολύ την υποψία για χρηματοδοτούμενες σπουδές από τον καπνό.

Οι επιστήμονες εντόπισαν «το φάντασμα του Γερουσιαστή Joseph R. McCarthy,» του παρανοϊκού κυνηγού κομμουνιστών στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1950, καθώς συχνά αντιμετώπιζαν εχθρότητα από άλλους ακαδημαϊκούς και ιδρύματα.

Οι εμπειρίες της καταπιεσμένης ακαδημαϊκής ελευθερίας κυμαίνονταν από την έλλειψη θεσμικής υποστήριξης για την έρευνα THR έως την «επίθεση» και τον αποκλεισμό από τις σχολές.

Εδώ για τα καλά, αλλά…

Λοιπόν, ο μετασχηματισμός της καπνοβιομηχανίας είναι μύθος ή πραγματικότητα; Μοιράζοντας την άποψή της από την εταιρική πλευρά, η Flora Okereke, επικεφαλής των παγκόσμιων ρυθμιστικών γνώσεων και προοπτικών στη British American Tobbacco, είπε ότι οι προσπάθειες της εταιρείας της να βοηθήσει τους καπνιστές να στραφούν σε λιγότερο επικίνδυνα προϊόντα – και επομένως να κάνουν κάτι για την κοινωνία – είχαν δώσει στους εργαζόμενους μια αίσθηση υπερηφάνειας.

Ο Peter Stanbury, πολιτικός οικονομολόγος, αξιολογητής και σύμβουλος διαχείρισης, επεσήμανε ότι εταιρείες όπως η British Petroleum βρίσκονται επίσης σε διαδικασία μετασχηματισμού, καθοδηγούμενη εσωτερικά από ανθρώπους που συνειδητοποιούν ότι απαιτείται αλλαγή και εξωτερικά βάση κανονισμών.

Για την προώθηση της μείωσης της βλάβης από τον καπνό, τα περιφερειακά δίκτυα για την υπεράσπιση των καταναλωτών THR διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο.

Η Nancy Loucas, ιδρύτρια και εκτελεστική συντονίστρια για το Coalition of Asia Pacific Tobacco Harm Reducate Advocates, ανέφερε πώς η οργάνωσή της αντιμετώπισε προκλήσεις όπως τα κυβερνητικά συμφέροντα στην καλλιέργεια και την παραγωγή καπνού, ιδίως στην Κίνα και την Ινδονησία, και την επιρροή ξένων φιλανθρωπικών οργανώσεων στην ανάπτυξη πολιτικής. Ωστόσο πέτυχε μια υποδειγματική αλλαγή  σε πολλές χώρες συνεργαζόμενη με μια συμβουλευτική ομάδα εμπειρογνωμόνων.

Η μείωση της βλάβης από τον καπνό, συμφώνησαν οι συμμετέχοντες στην επιτροπή, είναι εδώ για να μείνει.

Οι καταναλωτές έχουν δικαίωμα σε αυτή. Ωστόσο, η προσβασιμότητα στα προϊόντα THR θα παραμείνει πρόβλημα και υπάρχουν ακόμα περισσότεροι περιορισμοί στον ορίζοντα.